ગુજરાતી સાહિત્યની પગથીઓ

ગુજરાતી સાહિત્યનાં આદિ કવિ-નરસિંહ મહેતા

આખ્યાનોનાં પિતા-કવિ ભાલણ

લઘુકથાના સર્જક -મોહનલાલ પટેલ

ઊર્મિકાવ્યનાં પિતા-નરસિંહરાવ દિવેટીયા

ગુજરાતી ખંડકાવ્યના જનક -કવિ કાન્ત

સોનેટના સર્જનહાર - બળવંતરાય ઠાકોર

સવાઇ ગુજરાતી તરીકે પંકાયેલાં-કાકા કાલેલકર

લોકનાટક ભવાઇનાં સર્જક-જુગતરામ દવે

ગુજરાતી એકાંકીનાં સર્જક-બટુભાઇ ઉંમરવાડીયા

હાસ્યરસની પ્રથમ નવલકથા-ભદ્રંભદ્ર

ભારતીય વિદ્યાભવનનાં સ્થાપક-કનૈયાલાલ મુનસી

કુમાર સામાયિકનાં આદ્યસ્થાપક-રવિશંકર રાવલ

Read More

ગુજરાતી વ્યાકરણ બિંદુ

ક્લિક ઉપર કરો.

પરીક્ષામાં ગુજરાતી જોડણી વિશે પ્રશ્નો પૂછાય છે.તો ગુજરાતી વ્યાકરણમાં ચાલો જોડણીની માહિતી મેળવીએ.

 

Read More

ગુજરાતી સાહિત્યિક કૃતિઓ

ઉપર ક્લિક કરો.

Read More

ગુજરાતી વ્યાકરણ બિંદુ

વર્ણ પરિચય  (ભાગ:2) 

મૂળાક્ષર

સ્વર અને વ્યંજન 

સ્વર:'આગમન' અશબ્દમાં "આ " વર્ણનો ઉચ્ચાર બીજા અક્ષરની મદદ વગર પોતાની મેળે જ થઇ શકે છે;તેમ જ તેનો ઉચ્ચાર લંબાવતાં તેનું સરખું રૂપ રહે છે,તેથી તેને 'સ્વર' કહે છે. 

અ,આ,ઇ,ઓ,વગેરે

 વ્યંજન: 'આગમન'શબ્દમાં "ગ" ગ્+અ છે,એટલે ગ્ નો ઉચ્ચાર એમનો એમ થઇ શકતો નથી;પણ 'અ'ની મદદ તેનો ઉચ્ચાર બને છે.એમ બીજા અક્ષરો 'મ' -મ્+અ,'ન'-ન્+અ,એમનો સ્વરની મદદથી ઉચ્ચાર થઇ શકે છે,એટલે કે વ્યંજનના છેડે સ્વર મેળવવાથી જ તેનો ઉચ્ચાર થઇ શકે છે.આંમ જે અક્ષરનો ઉચ્ચાર સ્વર વિના થતો નથી તેને વ્યંજન કહે છે.કારણકે વ્યંજનમાં બીજા કોઇ અક્ષર(સ્વર) મેળવવા પડે છે.

સ્વરના પ્રકાર 

સ્વરના ત્રણ પ્રકાર પાડવામાં આવ્યા છે. 

(1)હસ્વ સ્વર(2)દીર્ધ સ્વર(3)સંધિસ્વર 

હસ્વ સ્વર:અ,ઇ,ઉ,ઋ ,એ સ્વરોનું મૂળ સ્વરૂપ છે;કારણે કે તેમના ઉપરથી બીજા સ્વરો થાય છે.તેમનો ઉચ્ચાર ટૂંકો છે,તેથી તેમને હસ્વ કે લઘુ સ્વર કહે છે.

દીર્ઘ સ્વર:આ,ઈ,ઊ એમના ઉચ્ચાર લાંબા થાય છે, તેથી તેને દીર્ઘ કે ગુરુ સ્વર કહે છે. 

સંધિસ્વર:સ્વરનો ત્રીજો પ્રકાર સંધિસ્વર છે.બે સ્વર મળવા મળવાથી જે નવો સ્વર થાય છે,તેને "સંધિસ્વર"કહે છે.અ,અ+ઇ=ઐ,ઓ,અ+ઉ=ઔ વગેરે.સંધિસ્વર અ,ઐ,ઓ,અને ઔ છે.

ગુજરાતીમાં બધા મળીને અ,આ,ઇ,ઈ,ઉ,ઊ,એ,ઐ,ઓ,ઔ,એવા 10 સ્વરો છે. તેમાં ઋ 11મો સ્વર ઉમેરવાંમાં આવેલો છે.

થોડી અનુસ્વાર અને વિસર્ગની પણ વાત કરી લઇએ,અનુસ્વાર એટલે "સં" .કોઇ અક્ષરના માંથે ટપકુ મુકવું તેને અનુસ્વાર કહે છે.દા:ત. ખંડ,મંગલ વગેરે.આવી જ રીતે અક્ષરની પાછળ બે ટપકાં મુકવાંમાં આવે છે,તેને "વિસર્ગ" કહે છે.જેમ કે,ગ:,વ; વગેરે.અનુસ્વાર અને વિસર્ગ હમેશાં સ્વર પછી આવેછે.

વ્યંજન 

જે અક્ષરનો ઉચ્ચાર સ્વર વિના થઇ શકતો નથી, તેને વ્યંજન કહે છે,બધાં મળીને 36 વ્યંજન છે,પણ ક્ષ્ (ક્+ષ્)અનેજ્ઞ(જ્+ગ્)એજોડાક્ષર છે,તેથી બધાં મળી 34 સ્વરો છે. 

આંમ,જે અક્ષરની સાથે બીજો અક્ષર મળેલો હોતો નથી,તેને મૂળાક્ષર કહે છે.જનક,ગાયન,કબુતર વગેરે.

(આવતાં બ્લોગમાં જોડાક્ષર વિશે વાત કરીશું)

Read More

ગુજરાતી વ્યાકરણ બિંદુ

વર્ણ પરિચય-ભાગ-1 

આપણે જે ગુજરાતી ભાષા બોલીએ છીએ કે લખીએ છીએ તેમાં વર્ણનું આગવું સ્થાન છે. વર્ણ એટલે અક્ષર.જે શબ્દ બોલીએ છીએ,તે અક્ષરનાં બનેલાં છે. જેમ કે સુરજ એમાં સ્ ઉ,ર્અ,ત્અ છે.આવી રીતે શબ્દ બોલતી વખતે તેનો જે ભાગ છૂટો પાડીને ચોખ્ખો ગળામાંથી બોલી શકાય છે,તેને વર્ણ કે અક્ષર કહે છે .અક્ષર(અસ્-હોવું,વ્યાપવું)એટલે ભાષામાં બધે વ્યાપેલો ધ્વની ,આ ઉચ્ચારણના જે લેખી ચિન્હો હોય છે તેને વર્ણ કે અક્ષર કહે છે.જે ધ્વની નાશ પામતો નથી.પણ કુદરતમાં નિત્ય સ્વરૂપે રહે છે તે અક્ષર(અ=નહિ,ક્ષર=નાશવંત)છે.

વર્ણનાં પ્રકારો  

1.મૂળાક્ષરો અને 2.જોડક્ષરો  

(1) મૂળાક્ષરો: જે અક્ષરની સાથે બીજો કોઇ અક્ષર મળેલો ન હોય ,તેને મૂળાક્ષર કહેવાય.ગુજરાતી ભાષાને સંસ્કૃત સાથે ગાઢ સંબંધ છે. આપણી ગુજરાતી બે લિપિમાં વપરાય છે. એક ગુજરાતી અને બીજી બાળબોધ કે દેવનાગરી.ગુજરાતીમાં(1)અ,આ,ઇ,ઈ,ઉ,ઊ,એ,ઐ,ઓ,ઔ,અં,અ:(2)ક્,ખ્,ગ્,ઘ્,ડ્;,ચ્,છ્,જ્,ઝ,ટ્,ઠ્,ડ્,ઢ્,ણ્,ત્,થ્,દ્,ધ્,ન્,પ્,ફ્,બ્,ભ્,મ્,ય્,ર્,લ્,વ્,શ્,ષ્,સ્,હ્,ળ્,ક્ષ્,જ્ઞ 

આ બધા અક્ષરો છે.ગુજરાતીમા બધા મળીને 34 વ્યંજન અને 11 સ્વર છે.મૂળાક્ષરનાં બે વિભાગ પડે છે.

(વધુ આવતાં બ્લોગમાં)

નમસ્કાર વાંચક મિત્રો,આજથી શરૂ થાય છે ગુજરાતી વ્યાકરણ શ્રેણી. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં વ્યાકરણનું જ્ઞાન હોવું ખૂબજ જરૂરી છે,કેમકે તેનાં ધણાં બધા પ્રશ્નો જુદીજુદી રીતે પુછાય છે.તો તૈયાર થઇ જાવ નોલેજ મેળવવા અને પ્રરીક્ષામાં સફળતાને પામવાં.

Read More

ગુજરાતી વ્યાકરણ બિંદુ

લેખકો અને તેમના ઉપનામો

પ્રેમસખિ	પ્રેમાનંદ સ્વામી
અઝિઝ	ધનશંકર ત્રિપાઠી
અદલ	અરદેશર ખબરદાર
અનામી	રણજિતભાઈ પટેલ
અજ્ઞેય	સચ્ચિદાનંદ વાત્સ્યાયન
ઉપવાસી	ભોગીલાલ ગાંધી
ઉશનસ્	નટવરલાલ પંડ્યા
કલાપી	સુરસિંહજી ગોહિલ
કાન્ત	મણિશંકર ભટ્ટ
કાકાસાહેબ	દત્તાત્રેય કાલેલકર
ઘનશ્યામ	કનૈયાલાલ મુનશી
ગાફિલ	મનુભાઈ ત્રિવેદી
ચકોર	બંસીલાલ વર્મા
ચંદામામા	ચંદ્રવદન મેહતા
જયભિખ્ખુ	બાલાભાઈ દેસાઈ
જિપ્સી	કિશનસિંહ ચાવડા
ઠોઠ નિશાળીયો	બકુલ ત્રિપાઠી
દર્શક	મનુભાઈ પંચોળી
દ્વિરેફ, શેષ, સ્વૈરવિહારી	રામનારાયણ પાઠક
ધૂમકેતુ	ગૌરીશંકર જોષી
નિરાલા	સૂર્યકાન્ત ત્રિપાઠી
પતીલ	મગનલાલ પટેલ
પારાર્શય	મુકુન્દરાય પટણી
પ્રાસન્નેય	હર્ષદ ત્રિવેદી
પ્રિયદર્શી	મધુસૂદેન પારેખ
પુનર્વસુ	લાભશંકર ઠાકર
પ્રેમભક્તિ	કવિ ન્હાનાલાલ
ફિલસુફ	ચીનુભઈ પટવા
બાદરાયણ	ભાનુશંકર વ્યાસ
બુલબુલ	ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી
બેકાર	ઈબ્રાહીમ પટેલ
બેફામ	બરકતઅલી વિરાણી
મકરંદ	રમણભાઈ નીલકંઠ
મસ્ત, બાલ, કલાન્ત	બાલશંકર કંથારિયા
મસ્તકવિ	ત્રિભુવન ભટ્ટ
મૂષિકાર	રસિકલાલ પરીખ
લલિત	જમનાશંકર બૂચ
વનમાળી વાંકો	દેવેન્દ્ર ઓઝા
વાસુકિ	ઉમાશંકર જોષી
વૈશંપાયન	કરસનદાસ માણેક
શયદા	હરજી દામાણી
શિવમ સુંદરમ્	હિંમતલાલ પટેલ
શૂન્ય	અલીખાન બલોચ
શૌનિક	અનંતરાય રાવળ
સત્યમ્	શાંતિલાલ શાહ
સરોદ	મનુભાઈ ત્રિવેદી
સવ્યસાચી	ધીરુભાઈ ઠાકોર
સાહિત્ય પ્રિય	ચુનીલાલ શાહ
સેહેની	બળવંતરાય ઠાકોર
સુધાંશુ	દામોદર ભટ્ટ
સુન્દરમ્	ત્રિભુવનદાસ લુહાર
સોપાન	મોહનલાલ મેહતા
સ્નેહરશ્મિ	ઝીણાભાઈ દેસાઈ
સહજ	વિવેક કાણે

Read More

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનાં પ્રમુખોની યાદી

વર્તમાન પ્રમુખ: વર્ષાબેન અડાલજા

• વર્ષાબેન અડાલજા(૨૦૧૨)

ભોળાભાઈ પટેલ(૨૦૧૨)
• ભગવતીકુમાર શર્મા(અમદાવાદ, ૨૦૧૦)
• નારાયણ દેસાઈ(અમદાવાદ, ૨૦૦૮)
• કુમારપાળ દેસાઈ (અમદાવાદ, ૨૦૦૬)
• બકુલ ત્રિપાઠી (મુંબઈ, ૨૦૦૫)
• ધીરુબેન પટેલ (મહુવા, ૨૦૦૩)
• રઘુવીર ચૌધરી (પાટણ, ૨૦૦૧)
• ધીરુભાઈ ઠાકર (વિસનગર, ૧૯૯૯)
• નિરંજન ભગત (વડોદરા, ૧૯૯૭)
• વિનોદ ભટ્ટ (જામનગર, ૧૯૯૫)
• રાજેન્દ્ર શાહ (કોલકત્તા, ૧૯૯૩)
• ઉશનસ્ (કોઈમ્બતૂર, ૧૯૯૧)
• જયન્ત પાઠક (રાજકોટ, ૧૯૮૯)
• ભોગીલાલ સાંડેસરા (મુંબઈ, ૧૯૮૭)
• કે.કા.શાસ્ત્રી (પૂણે, ૧૯૮૫)
• યશવંત શુક્લ (સુરત, ૧૯૮૩)
• મનુભાઈ પંચોળી 'દર્શક'(હૈદરાબાદ, ૧૯૮૧)
• અનંતરાય મ. રાવળ (વડોદરા, ૧૯૭૯)
• ચંદ્રવદન ચી. મહેતા (કલ્યાણ, ૧૯૭૮)
• રામપ્રસાદ બક્ષી (પોરબંદર, ૧૯૭૬)
• ગુલાબદાસ બ્રોકર (વલ્લભવિદ્યાનગર, ૧૯૭૪)
• સર્વશ્રીઝીણાભાઈ દેસાઈ 'સ્નેહરશ્મિ'(ચેન્નાઈ, ૧૯૭૨)
• ત્રિભુવનદાસ લુહાર 'સુન્દરમ્ '(જૂનાગઢ, ૧૯૭૦)
• ઉમાશંકર જોશી (દિલ્હી, ૧૯૬૮)
• જ્યોતીન્દ્ર હ. દવે (સુરત, ૧૯૬૬)
• રસિકલાલ છો. પરીખ (મુંબઈ, ૧૯૬૪)
• વિષ્ણુપ્રસાદ ર. ત્રિવેદી (કોલકત્તા, ૧૯૬૧)
• કાકાસાહેબ કાલેલકર (અમદાવાદ, ૧૯૫૯)
• કનૈયાલાલ મા. મુનશી (નડિયાદ, ૧૯૫૫)
• હરસિધ્ધભાઈ વ. દિવેટિયા (નવસારી, ૧૯૫૨)
• કનૈયાલાલ મા. મુનશી (નડિયાદ, ૧૯૪૯)
• રામનારાયણ વિ. પાઠક (રાજકોટ, ૧૯૪૬)
• વિદ્યાગૌરી રમણભાઈ નીલકંઠ (વડોદરા, ૧૯૪૩)
• અરદેશર ફરામજી ખબરદાર (મુંબઈ, ૧૯૪૧)
• કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી (કરાંચી, ૧૯૩૭)
• મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી (અમદાવાદ, ૧૯૩૬)
• કૃષ્ણલાલ મો. ઝવેરી (લાઠી, ૧૯૩૧)
• ભુલાભાઈ જીવણજી દેસાઈ (નડિયાદ, ૧૯૩૧)
• આનંદશંકર બા. ધ્રુવ (નડિયાદ, ૧૯૨૮)
• રમણભાઈ મ. નીલકંઠ (મુંબઈ, ૧૯૨૬)
• કમળાશંકર પ્રા. ત્રિવેદી (ભાવનગર, ૧૯૨૪)
• હરગોવિંદ દ્વા. કાંટાવાળા (અમદાવાદ, ૧૯૨૦)
• નરસિંહરાવ ભોળાનાથ દિવેટિયા (સુરત, ૧૯૧૫)
• રણછોડલાલ ઉદયરામ દવે (વડોદરા, ૧૯૨૧)
• અંબાલાલ સા. દેસાઈ (રાજકોટ, ૧૯૦૯)
• કેશવલાલ હ. ધ્રુવ (મુંબઈ, ૧૯૦૭)
• ગોવર્ધનરામ મા. ત્રિપાઠી (અમદાવાદ, ૧૯૦૫)

Read More